Tajemnica pisanki na Jarmarku Jagiellońskim

Tematem tegorocznej edycji Jarmarku, organizowanego w ramach Wielkiego Jubileuszu 700-lecia Miasta Lublin – „Urodziny Miasta”,  jest pisankarstwo. Do udziału w festiwalu zaproszeni zostali twórcy, dla których ozdabianie jaj nie stanowi tajemnicy. Zobaczymy pełen wachlarz technik (m.in. metodę batikową, oklejankę, metodę rytowniczą) i wzornictwo z różnych regionów Polski i krajów Europy Środkowo-Wschodniej.

Zwyczaj ozdabiania jaj, znany od czasów sumeryjskiej Mezopotamii (IV w. p.n.e.), a na terenach polskich co najmniej od wieku X., przetrwał do dnia dzisiejszego. Dekoracyjne elementy i cała ornamentyka, jaką można spotkać na jajku, sięgają tradycji przedchrześcijańskich. Każdy element, forma, czy nawet sam kolor zabarwienia jajka posiadał znaczenie. W wielu miejscach zachowały się niezwykłe techniki zdobienia, choć niejednokrotnie w nieco zmienionej postaci. Jajko pozostało symbolem odradzającego się życia, choć jego funkcji magicznych jest o wiele więcej. Do udziału w tegorocznej edycji Jarmarku Jagiellońskiego zaproszeni zostali pisankarze z Polski, Ukrainy, Białorusi, Litwy i Słowacji. Łącznie zobaczymy prace 34 artystów zdobiących jaja.

Warto zajrzeć na stoisko Ewy Skowysz-Muchy, która od dzieciństwa zajmuje się twórczością ludową. Pisanki tworzy techniką batiku szpilkowego. Sztuki tej nauczyła się od matki Pauliny Skowysz z d. Roszkowskiej, przejmując od niej cały zasób tradycyjnego wzornictwa. Tradycja była przekazywana w jej rodzinie z pokolenia na pokolenie. Ewa Skowysz-Mucha wykonuje także pisanki będące przykładem twórczych poszukiwań, ale jej wzornictwo jest charakterystyczne dla okolic Lipska i Puszczy Augustowskiej. Są to słoneczka, gwiazdki, palemki, kłoski, płatki śniegu, pajączki, pajęczynki i rozety.

Maria Kieleczawa wykonuje wielkanocne pisanki według wzorów huculskich i łemkowskich. Malowania pisanek nauczyła się od babci, mamy i cioci. Tradycję rodzinną kontynuują również jej córki Marta i Aleksandra. Maria Kieleczawa jest laureatką wielu konkursów i przeglądów, jej prace zdobią stoły wielkanocne oraz kolekcje w USA, Kanadzie, Afryce, Niemczech, Francji, Ukrainie i innych krajach, znajdują się w zbiorach Muzeum Etnograficznego we Wrocławiu, Toruniu, w jedynym w Polsce Muzeum Pisanki w Ciechanowcu, a także w Saksońskim Muzeum Sztuki Ludowej w Dreźnie. Jest członkiem Stowarzyszenia Twórców Ludowych w Lublinie oraz Dolnośląskiego Stowarzyszenia Artystów Plastyków we Wrocławiu.

Ciekawe prace zaprezentuje także Roman Prószyński, który zajmuje się plastyką obrzędową od lat 60. Głównym obszarem jego zainteresowania są pisanki oraz wycinanka. Od 1975 r. należy do Stowarzyszenia Twórców Ludowych. W tym roku będzie uczyć uczestników Jarmarku Jagiellońskiego jak wykonać pisankę lubelską metodą batikową.

Na szczególną uwagę zasługuje pisankarstwo ukraińskie. W dużej mierze zachowało prastare archaiczne formy, charakterystyczne dla poszczególnych regionów Ukrainy. Każdy region może pochwalić się swoją niepowtarzalną symboliką oraz charakterystycznymi kolorami. Warto zobaczyć prace Lyubov Kitorovej, która pisankarstwem zajmuje się od 26 lat. Jest uczestniczką wielu wystaw i jarmarków oraz laureatką nagród i wyróżnień. Należy do Ukraińskiego Stowarzyszenia Twórców Ludowych. Pięknymi pisankami może pochwalić się również Tetiana Vlenenko z Kijowa. Kunszt obu pań został doceniony w specjalnych publikacjach poświęconych ukraińskiej tradycji pisankarstwa.

Zobaczymy również pisanki litewskie. W tym regionie stosowało się te same barwniki do tkaniny i do malowania jajek. Na Litwie pisanki najczęściej są zdobione woskiem. Do Lublina przyjedzie m.in. Gitana Navickienė, która pisanki robi od dziecka. Techniki zdobienia jajek nauczyła się od swojej cioci. Bierze udział w wystawach, kiermaszach i targach twórczości ludowej. Z Litwy ze swoimi pisankami przyjadą także Ugne Puidokaitė-Kuskienė, Audron Lampickienė, Virginija Kazancevienė czy Rita Juodvalkytė.

Pisankarstwo prezentować będzie także grupa twórców ze Słowacji. Wśród nich jest Andrea Filová, która zdobi, farbuje i maluje pisanki woskiem. Wykorzystuje jaja gęsi, strusi, indyków, kur, kaczek, bażantów i przepiórek. Andrea Filová korzysta z tradycyjnych słowackich technik zdobienia pisanek. Ściśle współpracuje z ÚĽUV – słowacką organizacją skupiającą twórców ludowych.

Pisankę zobaczymy nie tylko na stoiskach Jarmarku Rękodzielniczego. Będzie można podziwiać ją również na wystawach. Jedna z nich, „Magia koronkowej pisanki” prezentuje twórczość Darii Alioshkiny, dla której symbolika wielkanocnych pisanek jest ogromnym źródłem inspiracji. Artystka łączy wycinankę i pisankę, ponieważ dostrzegła podobieństwa w ich technice, symetrii oraz bogactwie ornamentyki. Przedstawia na papierze pisanki i nadaje wycinance współczesny charakter. Zgodnie z tradycją zdobieniem jaj zajmują się dziewczęta i kobiety, dlatego to one znajdują się w centrum pisanek-wycinanek Alioshkiny. Wystawę będzie można zobaczyć w Galerii Gardzienice przy ulicy Grodzkiej 5a.

„Pisanka ukraińska” to wystawa prezentująca pisanki pochodzące ze zbioru założyciela Narodowego Centrum Kultury Ludowej Muzeum Iwana Honczara, który zbierał je wędrując po Ukrainie na przestrzeni lat 1950-1980 oraz z prywatnych zbiorów twórczyń ludowych – pisankarek Łarysy Hołowni i Zoi Staszuk. Kolekcja składa się z pisanek pochodzących z Huculszczyzny, Bukowiny, Pokucia, Łemkowszczyzny, Zakarpacia, Opola (region etnograficzny na Ukrainie), Podola, Polesia, Naddnieprza Środkowego. Wszystko to do zobaczenia podczas Jarmarku Jagiellońskiego w Muzeum Lubelskim na Zamku.

Pisankarstwu poświęcona będzie także wystawa z badań terenowych w ramach Letniej Szkoły Rzemiosła Tradycyjnego. Ekspozycja prezentuje dokumentację z wyjazdów na badania terenowe przeprowadzone w lutym i marcu 2017 roku, których tematem były pisanki lipskie, pisanki-oklejanki – wykonywane z sitowia na Kurpiach Białych, kraszanka opolska, pisanki huculskie, łemkowskie, a także lubelskie. Wystawę zobaczyć będzie można w Krużgankach Klasztoru oo. Dominikanów przy ulicy Złotej 9. Letnia Szkoła Rzemiosła Tradycyjnego (w tym roku pisankarstwa) to czterodniowe warsztaty skierowane do osób chcących zgłębić swoją wiedzę na temat wzorów i technik zdobienia jaj. Uczestnicy poznają tradycje z pięciu wybranych regionów Polski. Każdy z nauczycieli prowadzących zaprezentuje pisankę, która jest tradycyjna dla regionu, z którego sam pochodzi.

Jajku poświęcone zostały też dwa spektakle. Pierwszy z nich, sobotni Kosmos, Feniks, Czarownice i Kogel-mogel, to opowieści jajeczne Katarzyny Jackowskiej-Enemuo i Iwony Sojki. Artystki nie obiecują, że rozstrzygną odwieczny dylemat: co było pierwsze – kura czy jajko, ale przywiozą mnóstwo opowieści – od starych mitów o stworzeniu świata, przez bajki, ludową medycynę i czary. Będzie więc o bogach, ludziach, czarownicach, chowańcach, o ogniu, ziemi, wodzie i niebie. Z muzyką i śpiewaniem, oczywiście!

Poniedziałkowe Tradycje naszych dziadków, „Złote Jajo” to spektakl, podczas którego dzieci usłyszą tradycyjne historie przekazywane z pokolenia na pokolenie, a także stworzą własną opowieść na podstawie wątków związanych z jajkiem, pisanką i Wielkanocą. Powstanie mini spektakl (teatrzyk kukiełkowy), który zostanie zaprezentowany na podsumowanie dnia warsztatowego. Marta Urban-Burdalska i Katarzyna Zedel, artystki prowadzące warsztaty zapraszają do zapisów.

Twórcy ludowi prowadzić będą także pokazy i warsztaty pisankarstwa przy swoich stoiskach. Są jeszcze wolne miejsca na warsztaty malowania pisanek we wzory kujawskie prowadzone przy stoisku Krystyny Zagrabskiej oraz warsztaty tworzenia pisanek kujawskich techniką nakładaną, czego uczyć będzie Małgorzata Barnat. Warsztaty pisankarstwa poprowadzą także Lyuba i Mykola Honcharuk z Ukrainy. Dzięki Tomaszowi Krajewskiemu poznamy też pisankę lubelską. Aby zapisać się na warsztaty, wystarczy zadzwonić pod numer tel. 721 958 428.

O Jarmarku Jagiellońskim

Jarmark Jagielloński to festiwal bazujący na kulturze tradycyjnej, z której czerpiemy to co najpiękniejsze. To prezentacja i promocja kultury poprzez różne formy działalności, zarówno te stricte źródłowe, autentyczne, jak i współczesne. Historia Jarmarku Jagiellońskiego związana jest z lubelskimi jarmarkami, których początek sięga XV wieku. Wówczas szlak handlowy przebiegający przez Lublin sprowadzał do miasta kultury świata, podróżników, nomadów, handlarzy. Stąd nazwa projektu – Jarmark Jagielloński.

W przeciągu dziesięciu lat istnienia festiwalu projekt ewoluował, stając się przestrzenią, w której prezentujemy przede wszystkim kulturę tradycyjną, wywodzącą się ze wsi, kulturę adaptowaną, a także tę przekazywaną przez artystów działających w miastach. Ciekawość i chęć poznawania, odkrywania przez ludzi nowych kultur, otwartość i serdeczność jaką okazują sobie uczestnicy i odbiorcy Jarmarku Jagiellońskiego, motywuje Warsztaty Kultury w Lublinie do budowania programu nastawionego przede wszystkim na bezpośrednie relacje między artystami a widzami. Niezwykle istotna jest relacja mistrz – uczeń, nawiązywana podczas licznych warsztatów rzemiosła, śpiewu, tańca czy gry na instrumentach.

Do współpracy zaproszeni są artyści działający w lokalnych społecznościach, badający kultury tradycyjne, kultywujący tradycje rodzinne i regionalne.

Przekazywanie wiedzy poprzez bezpośredni kontakt, rozmowę czy obserwację pozwala budować więź z drugim człowiekiem, a jednocześnie popularyzować oryginalne i często zapomniane wzory i elementy kultury tradycyjnej.

Jarmark Jagielloński jest spotkaniem, zabawą, wymianą energii i komunikacji pomiędzy jej uczestnikami. Zobaczymy najbardziej naturalne dla społeczności formy, w których człowiek poprzez śpiew, taniec, muzykę tradycyjną wyraża siebie. Powracając do archaicznych, a jednocześnie najprostszych form wspólnie spędzonego czasu, powracamy do tego, co zapomniane: żywego spotkania z drugim człowiekiem.

Szczegółowe informacje oraz cały program Jarmarku Jagiellońskiego można znaleźć na stronie internetowej www.jarmarkjagiellonski.pl

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *